โครงสร้างสังคม

          สังคมมนุษย์แม้ว่าจะมีขนาดของสังคมหรือลักษณะเฉพาะของสังคมแตกต่างกัน  แต่เมื่อกล่าวถึงโครงสร้างทางสังคมโดยทั่วไปหรือโครงสร้างพื้นฐานทางสังคมเบื้องต้นแล้ว ทุกสังคมต่างมีองค์ประกอบสำคัญอยู่บนพื้นฐานสองประการที่สำคัญคือกลุ่มสังคมและสถาบันทางสังคม

          การศึกษาในเรื่องโครงสร้างทางสังคมจะช่วยให้เข้าใจเกี่ยวกับสังคมในแง่มุมต่าง ๆ  ได้ดียิ่งขึ้น  ซึ่งโครงสร้างทางสังคมมีรายละเอียดที่เกี่ยวข้อง  ดังนี้

ความหมายโครงสร้างทางสังคม  

          โครงสร้างทางสังคม  หมายถึง  ส่วนต่าง ๆ  ที่ประกอบกันเป็นระบบความสัมพันธ์ของสังคมมนุษย์  ส่วนประกอบดังกล่าวจะต้องเป็นเค้าโครงที่ปรากฏในสังคมมนุษย์ทุก ๆ  สังคม  แม้ว่าจะมีรายละเอียดปลีกย่อยแตกต่างกันไปในแต่ละสังคมก็ตาม

โครงสร้างของสังคมไทย  แบ่งออกเป็น  2  ส่วนคือ

          1.  สังคมชนบท (กลุ่มปฐมภูมิ)

          2.  สังคมเมือง (กลุ่มทุติยภูมิ)

          โดยที่ประชากรส่วนใหญ่ของประเทศอาศัยอยู่ในชนบท  ซึ่งเป็นสังคมแบบประเพณีนำ และเป็นสังคมเกษตรกรรม  ดังนั้นถ้าหากรู้จักสังคมและวัฒนธรรมไทยจะต้องพิจารณาจากโครงสร้างสังคมชนบทเป็นหลัก  และ จะต้องพิจารณาถึงอิทธิพลของสังคมและวัฒนธรรม เมืองที่มีต่อสังคมและวัฒนธรรมชนบทประกอบไปพร้อมๆกัน

          สังคมชนบท

          จัดว่าเป็นโครงสร้างที่สำคัญที่สุดของสังคมไทย เพราะเท่ากับเป็นโครงสร้างของสังคมไทยทั้งหมด  สังคมชนบท  ได้แก่ การร่วมกลุ่มแบบอรูปนัยของกลุ่มปฐมภูมิ  มีการติดต่อกันแบบตัวถึงตัว  สภาพแวดล้อมของท้องถิ่นและวัฒนธรรมที่มีอยู่เดิมซึ่งคล้ายคลึงกัน ทำให้สถานภาพและบทบาทของคนในสังคมชนบทไม่แตกต่างกันมาก มีการรวมตัวกันอย่างเหนียวแน่น สมาชิกของสังคมทำหน้าที่สอดคล้องต่อเนื่องกันอย่างราบรื่น และมีค่านิยมในเรื่องคุณความดีทางศาสนาเป็นตัวควบคุมความประพฤติทางสังคมของชนบทหรือที่เราเรียกกันว่าจารีตนั่นเอง

ถึงแม้จะให้เครื่องจักรเข้ามาทำงานแทน คนชนบทก็ยังพึ่งพาอาศัยกันอยู่มาก
ภาพจาก electron   

          สังคมเมือง  ข้อแตกต่างที่เด่นชัดระหว่างสังคมชนบทกับสังคมเมือง

          ได้แก่ จำนวนกลุ่มขององค์การที่มีมากในสังคมเมืองหลวง หลักเกณฑ์การพิจารณาสถานภาพทางสังคมของบุคคลในเมืองหลวง ขึ้นกับฐานะทางเศรษฐกิจ อำนาจและความเกี่ยวข้องทางการเมือง และระดับการศึกษาซึ่งผิดจากเกณฑ์ของสังคมชนบท นอกจากนั้นแล้วโครงสร้างชนชั้นทางสังคมในเมืองหลวง คือประกอบด้วยกลุ่มคนที่เป็นผู้สืบเชื้อสายมาจากตระกูลเก่าและขุนนาง ค่านิยมของคนเมืองหลวงนั้นจะเน้นหนักเรื่องอำนาจและความมั่งคั่งมากกว่าชาวชนบท มีความต้องการยกระดับตัวเอง จากชั้นสังคมเดิมไปสู่

ชั้นที่สูงกว่า โดยอาศัยปัจจัยหลายประการ เช่น ฐานะทางการเงิน  การศึกษา  อำนาจทางการเมือง และสิทธิต่างๆ

          ลักษณะมูลฐานของสังคมซึ่งทำให้สังคมดำรงอยู่ได้ หมายถึง องค์ประกอบหลัก (เสาหลัก) ของสังคมที่เป็นตัวค้ำยันสังคมไว้ให้พยายามสัมพันธ์ของคนในสังคมดำเนินไปได้ ประกอบไปด้วย

          - ค่านิยม (Social Value)                                      - บรรทัดฐานทางสังคม (Social Norm)

          - สถานภาพ (Status)                                            - บทบาท (Role)

          - สถาบันทางสังคม (Social Organization)         - การควบคุมทางสังคม (Social Control)

สังคมเมือง ถนนคนเดิน จ.เชียงใหม่ ภาพจาก chiangmaigateway

ลักษณะโครงสร้างทางสังคม

          โดยทั่วไปโครงสร้างทางสังคมโดยทั่วไป  มีลักษณะที่สำคัญ  ดังนี้

          1. มีการรวมกลุ่มของคนในสังคม  ซึ่งแต่ละกลุ่มที่รวมกันต่างมีหน้าที่รับผิดชอบและประสิทธิภาพในการทำงานตามที่กลุ่มได้กำหนดเป้าหมายไว้

          2. มีแนวทางในการปฏิบัติอย่างเหมาะสมหรือมีกฎเกณฑ์ระเบียบแบบแผนเป็นแนวทางให้ยึดถือร่วมกัน โดยยึดหลักประโยชน์สูงสุดของสังคม

          3. มีจุดหมายในการปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ  ที่ดีและมีความเหมาะสมที่จะนำมาใช้กับสังคมนั้น

          4. มีการเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงได้  กล่าวคือ  โครงสร้างของสังคมจะมีการเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงทั้งในแง่ของการเพิ่มขึ้นหรือลดลง  ในหลายรูปแบบเช่นจำนวนคนอาจเพิ่มขึ้นหรือลดลงจากการเคลื่อนย้ายประชากรในสังคม หรือ รูปแบบของความสัมพันธ์ของบุคคลภายในสังคมอาจมีการปรับเปลี่ยนไปตามสถานภาพที่ปรับเปลี่ยนไปหรือแม้แต่สภาพแวดล้อมต่าง ๆ  ภายในสังคม  เป็นต้น